آخرالزمان عقل 

يا: مهدی گرايی همچون شورش در برابر عقلانيت 

دفاع از عقل هميشه غايب

عقل با تمام شكوه، عظمت و جايگاه برجسته‏اى كه در حيات انسان دارد، موهبتى است از جانب خداوند و حقيقتى است‏با دو چهره: چهره اقبال به حق و چهره ادبار به حق. 

چهره ادبار او به حق، با وقوع در زمان (عصر) و زيان (خسر) ترسيم شده و با اغواى شيطان استمرار يافته است. اين عقل ادبار كه - جايگاه نفوذ شيطان است، با زمان گره خورده و تاريخ بشرى را رقم زده - اكنون پس از پشت‏سرنهادن فراز و نشيبهاى بسيار، در آستانه پايان خود قرار دارد و چون عقل به پايان رسد، زمان فانى به پايان مى‏رسد و آخرالزمان يعنى آخرالعقل.

تعارض درونى عقل ادبار امروزه بيش از هميشه آشكارا و برملا شده است. نشان هويدايى اين تعارض، نوانديشى و نوآورى پرشتاب عقل است. چاره‏انديشى بى‏وقفه عقل واقع در بحران، حكايت از سرگشتگى و اضطراب درونى او مى‏كند. اين بحران سخن از پايان عقلانيت و سقوط نهايى او دارد.

نوآوری عقل نشانه بحران است

 امروز عقل قرن بيستم پس از عبور از آخرين دوره تحول دوران‏وضع و جعل، در ميانه بحرانى همه‏جانبه و فراگير گرفتار آمده است. نوانديشى و نوآورى مدام و لحظه به لحظه او نه حكايت ازشادابى و خرمى كه نشان از ويرانى و آشفتگى دارد.

 او بايد مدام پاسخگوى پرسشها، تقاضاها و توقعات فزاينده باشد و از اين رو همواره بايد امر جديدى ارائه كند و براى اين تجدد دائم، به كشفيات علمى و اطلاعات تجربى تازه نيازمند است و همين علم و اطلاع روزافزون - و محصولات آن - بر شتاب زمان افزوده است. 

آخرالزمان يعنى آخرالعقل. آنجا كه عقل ادبار - پس از هزاران سال تلاش و جد و جهد براى معمارى بناى استقلال انسان و انفكاك او از حق - به بن‏بست مى‏رسد، زمان فانى نيز بى‏وجه مى‏شود و ضرورت وجودى خود را از دست مى‏دهد. 

تاريخ عقل همچون تاريخ ناکامی 

تاريخ عقل ادبار، سراسر جهل مضاعف و مشدد در باب حقايق هستى بوده است. پافشارى او بر اين جهل زمخت، بر امتداد تاريخ و بر حجابهاى او افزوده است. اكنون اين عقل پس از طى دوره تجدد، در زائده‏اى پس از تجدد قرار گرفته، بناى ايمان به عقل متزلزل شده و پايه‏هاى عمارت و امارت عقلانيت در حال فروريختن است. غايت و نهايت عقلانيت كه اعتراف به جهل و اقرار به نادانى يعنى خروج از ظلمت جهل مركب است، امروز در حال تحقق است.

در اين نقطه پايانى كه تمام استعدادهاى عقل فعليت‏يافته و همه بذرهاى نهفته در ذاتش شكفته شده و به برگ و بار نشسته و عقل نتوانسته آرمانشهر موعود را در زمين بيافريند، و بت عقل در دل آدميان شكسته، و آنان رفته‏رفته به وادى جهل بسيط قدم نهاده‏اند و دو راه در برابر آنان گشوده است و جملات پايانى، و سرنوشت دو كتاب را رقم مى‏زند: كتاب ادبار، غفلت، خسران، زمان، شيطان، جبر و اضطرار؛ و صحيفه عشق، ايمان، تفكر، آزادى، عمل صالح و انتظار.

راه شرق راه نور و عشق و ايمان

اين دوره، دوره فراگيرى است كه تمام راههاى موجود، در ذيل يكى ازآن دو حل و هضم مى‏شود و مندرج است اين دو راه عبارتند از: راه شرق و راه غرب. مرادم شرق و غرب جغرافيايى نيست. راه شرق و حكمت مشرقى و ايمان يعنى راه اقبال و به شمس حقيقت، رويكرد به نور، توجه به حق، شستشوى خويش در كوثر عشق و ايمان، زدودن و ستردن غبار جهل و ملال با زلال وصال، و گشودن روزنه‏هاى دنياى انسان به ساحت غيب. و راه غرب و تعقل مغربى يعنى راه افول و غروب خورشيد حقيقت، ادبار به نور، نيست‏انگارى و رويكرد به عدم، و گام‏زدن در راهى كه به سوى اضطرار مطلق - كه تجسد نهايى جبر خشن تاريخ است - منتهى مى‏شود.

عقل بدون اسلام وجود ندارد

فرهنگ و اخلاق مسلط قرن بيستمى، فرهنگ گسست تام و تمام از حق، و در واقع فرهنگ بى‏فرهنگى است؛ فرهنگ و اخلاقى است كه يك حقيقت ره‏آموز و سرنوشت‏ساز (=ظهور اسلام) را در تاريخ، مسكوت نهاده و بدين ترتيب هويت تاريخى خود را گم كرده است.

راه غرب، راه جبر تاريخ و اضطرار و درماندگى ذاتى عقل ادبار است. در اين راه  آدمى محكوم قدرت اهريمنى است كه هيچ اراده و اختيارى از خود ندارد. براى كسى كه در راه اعراض از حق گام مى‏زند، هيچ افقى جز هيچستان لم‏يزرع انحطاط و فسق وجود ندارد. براى راهيان راه غرب، عالم با همه وسعت مسدود است و زمين با تمام گستردگى، تنگ و تاريك و مظلم. در چنين وضعيتى عقل تنزل مى‏كند و نشانه‏هاى اين تنزل را مى‏توان در رويكرد عقل به واقعيتهاى حقير و پست مشاهده كرد.

زمان آلوده گناه و فساد شده است

ديگر هيچ قدرت بشرى نمى‏تواند در برابر سيل سدشكسته انحطاط مقاومت كند. آلودگى و فساد با شتابى روزافزون سراسر كره زمين را تهديد مى‏كند و در خشكى و دريا پيش مى‏رود و محيط زيست جسمانى و روحانى بشر را به زير سلطه خود مى‏كشد و هيچ نقطه‏اى در امان نيست. زمان و مكان آلوده گناه و فسق آدميزاده شده، همه چيز محكوم آن گرديده و غايت‏سياه تاريخ نزديك به تحقق است.

آنچه شيعه مى‏گويد نه بدبينى است، نه خوشبينى و نه واقع‏بينى. چرا كه اين گونه نگريستنها همه در حيطه انفعال و خضوع در برابر خاك معنى دارد. قول شيعه بر اساس حق‏بينى است.

قرن بيستمی ها دجال اند

ساده‏ترين و هموارترين راه، راه غرب است. همه چيز مهياست، و  ما را بدانسو مى‏خواند و سوق مى‏دهد. گام‏زدن در اين راه، رفتن در جهت جريان آب است، هيچ نگرانى و انديشه‏اى نمى‏طلبد. راه غرب راه توغل در تكثير و فرورفتن مدام در كثرات است. پشت‏كردن به نور و دورشدن از آن، اقتدا به كثرت سايه‏هاست. كسى كه در اين راه قدم برمى‏دارد، از آنجا كه چشمى كثرت‏بين دارد، حل تمام مسائل و مشكلات را تنها در ميانه كثرات مى‏جويد و در واقع تمام كوشش او مصروف تكثير و تقطيع عالم و تكه‏تكه كردن حقيقت است.

 قرن بيستمى‏ها تبديل به انسانهاى يك‏چشمى شده‏اند. از نشانه‏هاى آخرالزمان ظهور دجال است. دجالى كه چشم راستش از ميان رفته و چشم چپ او بر پيشانى‏اش جاى دارد.

قرن بيستمی ها ما را واپسمانده می دانند

راه شرق اما راه قرن پانزدهم است. تقويم راستين مشرقيان كه سطر سطر صحيفه حيات، فرهنگ، تفكر، اخلاق، عشق و ايمان راهيان مشرق با آن رقم خورده، تقويم هجرى قمرى است. اين تقويم، تقويم كسانى است كه آگاهانه در شب تاريك و مظلم، و يلداى بلند حيات بشرى مى‏زيند و در غياب خورشيد حق، دل با اشراق و بازتاب آن، خوش مى‏دارند؛ با قمر. اين راه، راهى است ناهموار و پرسنگلاخ كه رهرو در هيچ قدمش از سنگ‏اندازى شياطين در امان نيست. همتى مردانه مى‏طلبد، سينه‏اى به پهناى آسمان، قلبى گشوده به آفاق هستى، شوقى پركشيده تاستيغ غيب، عزمى استوار، و عشق و صبورى و ايمانى كه بتوان هر بلايى را در اين راه تحمل كرد. قرن پانزدهمى‏ها مستضعفان زمين‏اند و وارثان لمعات آفتاب حق .

 آنان - گرچه در نظر قرن بيستمى‏ها بى‏فرهنگ، بى‏تاريخ، بى‏هويت، و اهل واپس‏ماندگى‏اند اما - در حقيقت پيشروان راه نجات انسان‏اند و اگر قدر و قيمت‏خود را بدانند، مرعوب يا مفتون شكوه و رعنايى مغربيان نشوند و به خويشتن بازگردند، براى امروز سرگشته و فرداى سردرگم راهيان راه غرب، بايد فرهنگ، ادب، اخلاق، تفكر، عشق و ايمان به ارمغان ببرند.

نفی همه آزادی هايی که ايمانی نيستند

راه شرق، راه آزادى تاريخ است. آزادى انسان تنها با پشتوانه ايمان به غيب تحقق مى‏يابد و آنجا كه متكاى ايمان به غيب نباشد و آدمى فقط در گستره علم و اطلاع خود زندگى كند، هر گونه سخن از آزادى فريب و سرابى بيش نيست. 

از اين رو حريت و آزادى حقيقى انسان تنها در راه شرق مى‏تواند متحقق شود و در آن راه است كه او از هر قيد و بندى رها مى‏گردد الا عبوديت‏حق.

گذشته را می توان دوباره زنده کرد

در حوزه عقل اقبال، گذشته‏اى مطلقا بسته و مسدود وجود ندارد. در دامنه‏هاى عقل اقبال، حتى گذشته‏هاى دور را مى‏توان آبيارى كرد تا جوانه زند، رشد كند و به برگ و بار نشيند. همين جا بحث‏سنت و تجدد قابل طرح است. 

در برخى از اذهان ممكن است چنين نشسته باشد كه سنت‏يعنى هر آنچه مشمول مرور زمان قرار گرفته است. چيزى كه در چرخه زمان و بر اثر تحول دوران پديد مى‏آيد، نبايد بر آن نام سنت نهاد هرچند قرنها از تولدش بگذرد. سنت چيزى است كه از جريان تجدد و تصرف بيرون است. آنچه در زمان پديد آمده و متعلق علم و ادراك بشرى بوده به مرور زمان، پير، كهنسال و فرتوت مى‏شود و هيچگاه قابل بازگشت نيست و نمى‏توان آن را تكرار كرد. سنت تحول و تبدل ندارد.

مبدا اين سنت - يعنى سنت قرن پانزدهمى - مبداالمبادى است؛ يعنى وقتى گل آدم را مى‏سرشتند، آب اين گل را از آن سرچشمه برداشتند. پيامبرى پيامبر خاتم پيش از آدميت آدم بود. بنابراين سنت قرن پانزدهم سنت وجودى انسان، يعنى استمرار سنتى است كه همه پيامبران، صالحان، متفكران، حكيمان و شاعران آزاده در طول تاريخ به آن سنت تعلق دارند.

بازگشت غريب تاريخ

اين خط غربت تاريخى از آغاز هبوط آدم تا امروز، يعنى تا قرن پانزدهم ادامه دارد. و تا زمان و زمانيات، و عقلانيت و تاريخيت‏بر سرنوشت‏بشر حكومت مى‏كند، غرباى تاريخ در غيبت‏اند.

اوج غربت‏حقيقت، امام زمان است كه نه تنها در ميان مامومان زمان و منكران، بل در ميانه معتقدان به او نيز غريب است.

امروز حقيقت در نهايت غربت و تنها به سر مى‏برد. آنگاه كه امام زمان، يعنى كسى كه نه تابع و خادم زمان بل متبوع و مخدوم زمان است، ظهور كند، زمام زمان را در دست مى‏گيرد و اين بى‏پناه مهارگسيخته ملتهب را از شتاب و جنون نجات مى‏دهد، تا آرام و قرار يابد. وقتى زمان بيقرار، قرار يافت و دست در دستان امام خويش نهاد، تمام غرباى تاريخ - همه پيامبران، امامان، صالحان و ابرار - رجعت‏خواهند كرد و معناى نهفته و مستور تاريخ آشكار و عيان خواهد شد.

---------------------------------
 فشرده مطلبی با عنوان "عقل آخرالزمان"در سايت مذهبی زير که نتوانستم نام نويسنده اش را پيدا کنم:
http://www.al-shia.com/html/far/books/maqalat/aql.htm
تمام عنوانها و تاکيدها از سيبستان

When exactly is Christmas Day?

By Robert Verkaik

No one knows when Jesus was born. Early Christians tried to calculate the date of Christ's birth based on the Annunciation, 25 March, the Bible's first account of when Mary was told she was pregnant. If this is taken as the conception of Christ, nine months later it is 25 December.

But Jewish tradition has it that Jesus was born during Hanuk-kah, 25 Kislev into the beginning of Tevet. In the Julian calendar, 25 Kislev would be 25 November.

Others say Jesus and Mohammed shared the same birthday. Mohammed was born on the 12th of the Muslim month of Rabi-ul-awal in the 7th century which this year was celebrated in April. Muslims use a lunar calendar, so Mohammed's birthday will eventually fall in December. Most Eastern Orthodox churches celebrate Christmas on 7 January.

Christmas was first celebrated on 25 December in the 5th century in the time of the Constantine, the first Christian Roman emperor. This date was probably chosen because the winter solstice and the ancient pagan Roman midwinter festival called Saturnalia was in December. The winter solstice is the day with the shortest time between the sun rising and setting. It falls between 22 and 25 December.

هر که اين عشرت نخواهد خوشدلی بر وی حرام


بعد از روزها با خواندن گزارش های وبلاگی از ديدار جوانان با خاتمی احساس سبکی و انبساط کردم. راستش شاد شدم. به نظرم در اين سال بد خبرهای خوب مثل درمان افسردگی است. می بينی هنوز گرما و نشاطی هست. البته هميشه هست اما خبرش نيست. چقدر به خبر خوب نياز داريم. نه خبرهای ساختگی دل-خوش-کنکی بلکه خبرهايی واقعا خوب. خبرهايی که ما را از شر زبان بد و انديشه کژ و رفتار کوژ و بختک حوادث فاجعه بار نجات دهد آسوده کند. تا بدانيم که زندگی ادامه دارد. و روزهای خوب هم هست.

بهترين چيز جمع شدن است دور هم به صميميت و همدلی. خوشحالم که هنوز از همه سياستمردان مان نااميد نشده ايم. يلدا يعنی همين جمع شدن به نور اميد. تا خورشيدی زاده شود.

راستی حظ کردم از سليقه در انار چيدن و فکر انار دانه کرده به صحنه آوردن و صحنه را با انار آراستن. 

عکس برگرفته از: چراغها را خاموش نمی کنيم 

وقاحت فرهنگی

امروز عصر که طبق معمول در کتاب‌فروشی‌های جلوی دانشگاه پرسه می‌زدم، یک‌دفعه چشمم افتاد به رمان "شالی به درازای جاده‌ی ابریشم" نوشته‌ی "مهستی شاهرخی". بسیار متعجب شدم؛ کتاب را برداشتم و وقتی دیدم که ناشرش همان نشر "ورجاوند" است، گمانی که لحظه‌ی اول در ذهنم شکل گرفته بود و این بود که شاید خود نویسنده آن‌را توسط ناشر دیگری دوباره منتشر کرده، باطل شد. تعجبم وقتی به مرز حیرت رسید که دیدم با کمال وقاحت روی جلد کتاب نوشته شده: منتخب ویژه‌ی سال 1384 منتقدین مطبوعات! شالی به درازای جاده ابریشم مدت‌ها بود که نایاب بود و حالا نشر "ورجاوند" چاپ دوم آن را منتشر کرده است.

برای دوستانی که شاید از ماجرای انتشار کتاب "شالی به درازای جاده‌ی ابریشم" بی‌اطلاع باشند، مختصری را شرح می‌دهم: خانم "مهستی شاهرخی" نویسنده‌ی این رمان، سال‌هاست که در فرانسه ساکن هستند و کتابشان را توسط ناشری در خارج از کشور، منتشر کرده‌اند. بعد از مدتی، نشر ورجاوند در ایران بدون کسب هیچ‌گونه اجازه از نویسنده، "شالی به درازای جاده‌ی ابریشم" را با تن دادن به اصلاحیه‌ی وزارت ارشاد و به‌صورت جرح و تعدیل‌شده منتشر می‌کند. مشخص است که مهستی شاهرخی به‌شدت به این امر معترض می‌شود و چند بار طی یادداشت‌هایی اعتراض خود را اعلام می‌کند و "آن‌چه البته به جایی نرسد فریاد است"...

خانم شاهرخی حتی از دست‌اندرکاران جوایز ادبی خواست که کتابش را از لیست نامزدهای احتمالی خود حذف کنند اما نویسندگان و منتقدان مطبوعات در یک اقدام پسندیده، جایزه‌ی خود را "به پاس‌داشت حقوق از دست رفته‌ی مولف" و در اعتراض به نقض حقوق بدیهی مهستی شاهرخی، به رمان "شالی به درازای جاده‌ی ابریشم" اهدا کردند. دقت کنید: "به پاس‌داشت حقوق از دست رفته‌ی مولف" و وقاحت از حد گذشته‌ی نشر ورجاوند را ببینید که روی جلد کتاب نوشته است: "منتخب ویژه‌ی سال 1384 منتقدین مطبوعات!"

واقعن چه‌قدر بی‌شرمی لازم است تا ناشری که کار او یک کار "فرهنگی" است، مثل کبک سر خود را در برف فرو کند و به ‌سودای چند صد هزار تومان سود، این‌چنین مصداق بارز "بی‌فرهنگی" شود.

به‌نظرم راه عملی اعتراض به این اقدام بی‌شرمانه‌ی نشر ورجاوند این است که دبیران ونویسندگان صفحات ادبی مطبوعات و نویسندگان سایت‌های ادبی، در یادداشت‌هایی هرچند کوتاه خیلی محترمانه به این اقدام غیرفرهنگی اعتراض کنند و غیرمستقیم نویسندگان و مترجمان را ترغیب کنند که از بستن قرارداد چاپ کتاب با این ناشر و ناشرانی که اقدامات مشابهی انجام می‌دهند تا عذرخواهی رسمی ناشر از نویسنده و احقاق حقوق او، خودداری کنند.

واضح است که این اقدام نه فقط در حمایت از یک نویسنده‌ی خاص که دفاع از ابتدایی‌ترین حقوق پدیدآورنده‌ی یک اثر است؛ چه بسا با رواج این اقدام، روزی کتاب خود ما یا دوستان ما این‌چنین مورد سوء‌استفاده قرار گیرد .

* برگرفته از: کتابلاگ

آتش بدون دود

ما سه تا دوست بوديم،
ما سه تا خيلي‌دوست بوديم،
ما سه تا آوانگارد بوديم،
حالا من تنهام،
آخرين ما پولدار بود،
اون نمايشگاه نقاشيش رو پارسال راه انداخت،
اونو گرفتن،
اون الان تو آسايشگاه رواني‌بستريه،
دومين ما پولدار نبود،
عمه پدرش شش ماه پيش مرد،
تنها وارثش اون بود،
پول كمي‌نبود،
بلافاصله نمايشش رو برد روي‌پرده،
اومده بودن كه بگيرينش و ببرنش پيش آخرين ما،
اون فرار كرد به پاناما،
شنيدم كه اونجا سمبوسه‌هاي‌چهارگوش ميفروشه،
من اولين ما بودم،
من پول كافي‌ندارم كه فيلمم رو بسازم،
به محض اينكه پول به دستم برسه ميسازمش،
اميدوارم كه بتونم به دوميمون يا لااقل آخرينمون ملحق بشم،
اين روزها افكار شومي‌به سراغم ميان،
صداي‌خودم رو ميشنوم كه ميپرسه آيا ما زيادي‌، آوانگارد نبوديم؟

*نوشته جانبازی که وبلاگ يادداشتهای امپراتور را می نوشت و به زخم جنگ درگذشت

مردی به شکل مردم خود بود حاتمی



به عکس علی حاتمی دقت کرده ايد؟ او همچنان که پخته تر می شد بيشتر شبيه مردم خود می شد. مردمی که هميشه از آنها گفت. او از يک نگاه مردمی ترين سينماگر ماست. و هنرمندی صادق بود. زيرا سرانجام به همان مردمی پيوست که فيلمهايش از آنها مايه گرفته بود. او ادا در نمی آورد. هر کس او را ببيند می داند که او شبيه يک روشنفکر فرانسوی - که سخت رايج است- يا ايتاليايی - که کمتر- نيست. در حالی که همه ابزار و بهانه هاش را هم داشت. اما او همه نشانهای مردم خود را دارد. پيدا کرده است. او در زندگيش هم چنين بود. علی حاتمی بهترين مثال دوره ای بود که هنرمندان در جستجوی بومی کردن انديشه و دستاوردهای جهانی بودند. علی حاتمی سلوکی داشت. سلوکی که مرحله به مرحله او را به مردم خود شبيه تر می ساخت و با ايشان آميخته تر و صميمی تر می کرد. و رازهای زندگی آنان بر او مکشوف می شد. او با مردم زيست و از مردم گفت و از ايشان به هيچ بهانه جدا نشد. من به اين می گويم روشنفکر. گرچه خود او حتی اين ادعا را هم نداشت. مرد بزرگ بود.

نيز:
ويژه نامه شرق برای علی حاتمی

ادبيات اينترنتی؛ فعلا: ادبيات درجه دوم

خانم سودابه تندرو عزيز،
سعی کردم کوتاه و سريع و وبلاگی جواب بنويسم. اميدوارم به کارتان بيايد.

دوستار،
مهدی جامی


تعریف شما از این گونه ادبی ، چیستی و چرایی آن چیست؟

من هنوز ادبيات اينترنتی را به عنوان يک ژانر مستقل نمی شناسم. اين ادبيات انتشار-يافته-در-اينترنت است تا توليد- شده-برای-اينترنت. البته هستند معدود کسانی که برای اينترنت می نويسند اما هنوز اين نوع ادبی در حالت جنينی است و دارای خصلت های شاخصی متفاوت از ادبيات معمول و مجله ای و کتابی نشده است.

آیا این شیوه توانایی دارد جایگزین ادبیات چاپی و کتاب شود؟

به هيچوجه. تا کنون که نشده و بعيد می دانم بشود. اثر ادبی اگر شوخی – يا بشدت ممنوع و غيرمتعارف- نباشد حتما صورت چاپی خواهد داشت. ضمنا اين نکته ساده را هم بايد توجه داشت که گسترش اينترنت و ميزان دستيابی به آن هنوز و تا سالها به اندازه ای نيست که جای کتابخانه کوچک ما را پر کند. داشتن کتاب يعنی ساده ترين و قابل حمل ترين و ارزان ترين صورت از اثر ادبی.

بعلاوه اينترنت جای خواندن رمان و داستان نيست. آدم خواست آن را پرينت می گيرد و در فرصت مناسب می خواند – يعنی باز هم صورت چاپی ارجح است. اما از لحاظ در دسترس گذاشتن به طور عام و در دسترس گذاشتن ادبيات ممنوع /ممنوع شده به طور خاص اينترنت امکان بی نظيری است.

تاثیر سایت ها ، وبلاگ ها  و نشریه های اینترنتی ادبی را بر گسترش ادبیات چگونه ارزیابی می کنید؟

تا از گسترش چه تعريفی داشته باشيم. من فکر می کنم بجز سايت های معدودی که اداره کننده آنها آدمهای معتبری هستند که بيرون از اينترنت اعتبار خود را به دست آورده اند سايت قابل اعتنايی برای ادبيات نمی توانيم داشته باشيم و نداريم. اگر هم منظور پروردن آدمهای تازه در حوزه ادبيات است جواب من منفی است. اينترنت يک ابزار ارتباط است. موجد خلاقيت نيست. ارزيابی اوليه من از سايتهای ادبی می گويد اين سايتها به انتشار آثار متوسط بسيار کمک کرده اند که بخودی خود مفهوم مثبتی نيست. اما دست کم نامه های رسيده مجلات چاپی را کمتر می کند! و آنها می توانند بدون دردسر پاسخ به اين نامه ها و احيانا رودرواسی برای چاپ بعضی از آنها به کارهای اساسی تر بپردازند. اينترنت در ميان ايرانيان رسانه نخبگان نيست. در جهان هم به دليل مسائل مربوط به کپی رايت می بينيد که آثار اندکی از طريق اينترنت عرضه می شود.

به نظر شما، اینترنت تا چه اندازه می تواند میان ادبیات داخل و خارج پیوند ایجاد کند؟

اينترنت آگاهی ما را از تنوع– و چه بسا عدم تنوع - شکل ها و موضوعات داستانی و شعری بيشتر و سريعتر می کند؛ افسانه های مربوط به ادبيات خارج از کشور را برای جوانترهای داخلی از بين می برد؛ درک بهتر و مجموع تری از آنچه در "صحنه ادبی" می گذرد به دست می دهد. اما گفتم محدوديت های خاص خود را دارد. يعنی اين صحنه ادبی مثلا بيشتر صحنه آثار درجه دو و سه است تا درجه يک. صحنه عمومی و تصوير عمومی اما هست. همان که زمانی با خواندن صفحه جوانان مجلات ادبی بدست می آمد. هنوز بايد منتظر پديد آمدن يک سايت با اوتوريته در اين زمينه بود که انتشار اثر در آن اسباب افتخار مولف باشد. تا چنين سايتی پديد نيامده آثار فقط عرضه می شوند. نقدی در بين نيست.

* برای خواندن گزارش سودابه تندرو با نظرات ديگران در همين موضوع، قابيل را ببينيد.

روزنامه نگاری/وب نويسی عينی 
روزنامه نگاری/وب نويسی حزبی

عینی گرائی، بیطرفی، انصاف (fairness)و استقلال مدلول های پارادایمی و جهانی روزنامه نگاری هستند؛ محورهای مرکزی مکتب روزنامه نگاری آمریکائی یعنی تئوری مسئولیت اجتماعی هم هستند (Social Responsibility Theory).
 
عينی گرايی: شنيدن حرف همه است
 طبق پژوهش های ارتباطی؛ عینی گرایان در چنین شرایطی سه نوع برخورد دارندو سه گروه می شوند:

1- گروه اول گروهی که مواضع کاملا خنثی و انفعالی می گیرند. از دید این گروه عینی گرائی یعنی همان خنثی بودن و بیطرف ماندن (neutrality) و تعظیم به حقیقت و نه شکل دادن به آن. از دید گروه اول انها ناظران منفعل (passive observer) هستند؛

2- گروه دوم بر این باورند که با عینی گرائی می توانند تحریک منطقی برای کنش های بعدی ایجاد کنند؛

3- و بالاخره گروه سوم می گویند در جنگ، عینی گرا نمی مانیم و برای ما قاتل و قربانی یکسان نیستند. این گروه که در شرایطی از این دست؛ جانبدارانه حرکت می کنند، عینی گرائی را جور دیگری تفسیر می کنند؛ آنها می گویند عینی گرائی این نیست که با همه یکسان برخورد کنیم بلکه باید این باشد که حرف های همه شنیده شود.

رسانه عامل تغيير نيست
حالا بعد از این حرفها بیائیم و از یک زاویه دیگر یعنی از زاویه اقتصاد سیاسی به موضوع کنیم؛ در این صورت همه این بحث ها ناگهان در این تلقی رنگ می بازد . چرا؟ چون از دیدگاه تئوری اقتصاد سیاسی؛ رسانه ها عامل تغییرات نیستند؛ بلکه ناقل تغییرات هستند. به دیگر زبان از دیدگاه تئوری اقتصاد سیاسی، عوامل تغییر؛ کانون های قدرت و ثروت هستند نه رسانه ها.

عينی نويس داور است نه بازيکن
در این ادبیات تا ینجا که دیدید اصلا بحث سیاست در کار نبود؛ چرا که همه مفاهیم و نگاه های فوق در مورد مقولات اجتماعی؛ اقتصادی؛ فرهنگی؛ سیاسی و نظامی و ..... کاربرد دارند و اصلا این حرف که بگوئیم روزنامه نگاری عینی یا بیطرفانه یک نوع روزنامه نگاری غیر سیاسی و محافظه کارانه است؛ از بنیاد اشتباه است چون چنین چیزی در عمل وجود ندارد و روزنامه نگاری عینی گرا همه عرصه ها را پوشش می دهد.

برخلاف آنچه که عده ای وانمود می کنند، روزنامه نگاری عینی گرا نه تنها روزنامه نگاری سیاسی (political journalism) را در تقابل با خود نمی داند و از آن تبری نمی جوید؛ بلکه انرا هم بخشی از وظایف مهم حرفه ای خود می داند؛ آنچه در نقطه مقابل روزنامه نگاری عینی گرا قرارمی گیرد روزنامه نگاری حزبی است(partisan journalism).

حرف روزنامه نگاری عینی گرا این است که من پارتیزان (partisan) نیستم و آنچه گزارش می دهم برداشت های خود من است نه یک حزب (non-partisan reporting)؛ من روزنامه نگارم و ناظر بر قدرت؛ حزب نیستم که شریک قدرت است یا در آستانه پیوستن به باشگاه قدرت. داور هستم نه بازیکن.

حزبی نوشتن زير نقاب
اما به نظر من، روزنامه نگاری حزبی هم نوعی روزنامه نگاری است؛ اما اشکال وقتی بروز می کند که روزنامه نگاری حزبی را با نقاب روزنامه نگاری عمومی و حتی سیاسی انجام دهیم و به مخاطب هم نگوئیم که قرارست عضو ما شوی. روزنامه نگاری حزبی وقتی با اعلام نام حزب در ارگان حزب همراه باشد؛ هیچ اشکالی ندارد.

چالش با "من می نويسم تو می پذيری"
کاش مباحث سواد رسانه ای (Media literacy) هم روزی روزگاری از تاریکی بیرون آورده شوند و تبدیل به واحدهای درسی شوند و تبدیل به کتاب ها و تبدیل به بحث های همگانی؛ تا به جای فرستنده ها؛ کمی هم چشم ها به سوی دیگری باز شود؛ به سوی کسانی که اگر چه ظاهرا انتهای خط نشسته اند؛ اما بازی فقط و فقط به خاطر انها آغاز شده است؛ به سوی همان ها که جایشان را در روزنامه ها در حد ستون های معروف به الو... یا نامه به سردبیر محدود کرده اند؛ به سوی همان ها که هنوز ناشناخته ترین جنبه پر راز ارتباطات هستند: مخاطبان؛ آنانکه دارند رویای کلاسیک روزنامه نگاری چاپی مبتنی بر "من می نویسم تو می پذیری" را به کمک ابزارهای مدرن ارتباطی به کابوس تبدیل می کنند و خودشان رسانه می شوند. 

*فشرده ای از نوشته دکتر يونس شکرخواه در دات (عنوانها از سيبستان)

**من گرچه در اصول با نظرات دکتر شکرخواه موافق ام اما در برخی فروع نظر ديگری دارم. از جمله در باره رسانه و تغيير. هر چند عموما می پذيرم که برای داشتن انتظار معقول از رسانه از جمله رسانه وبلاگ بهتر است نوشتار را جانشين عمل سياسی نکنيم. اما در مورد رسانه های ملی/فراگير فکر می کنم به مساله قدرت و تغيير بايد طور ديگری نگاه کرد. رسانه و مخاطب و فعالان سياسی در يکديگر تاثير می گذارند و نمی توان رسانه را صرفا ناقل تغيير دانست. اما از ميان نکات ارزشمند اين حرفها فکر می کنم بد نباشد ايشان کمی بيشتر در باره روزنامه نگاری حزبی زير نقاب سخن بگويد و مثلا از نشانه شناسی يا دال ومدلول های داشتن دستور کار پنهان در رسانه. به زبان ديگر و از اين زاويه که از دوگانه ديدن تقابلی بيرون آمده باشيم، مساله اين است که مخاطب عمومی رسانه معمولا فکر می کند حتی رسانه اگر عينی هم بنويسد حزبی است!