خوابهای روشن و زنده ای می ديدم. يکی دو صحنه اش حتی آنقدر روشن است که به درد اضاقه کردن به فيلمنامه ام کامه سوترای بخارا می خورد. نوعی الهام سينمايی! اما لابد خطی پس از آن مرا رسانده بود به بحث خوبی و زيبايی. چرا که در خواب به این فکر می کردم که چرا زیبایی دلنشین است و چرا همیشه زیبا زیبا نیست. چه اتفاقی می افتد که زیبا از زیبایی می افتد. و چه می شود که گاه صورتی نه چندان زیبا را زیبا می یابیم؟

 چرا زیبایی همیشه دلنشین نیست؟ گاهی زننده است. گاهی فخرفروشنده است. گاهی فقط به کار روی جلد مجله ای می آید و دیگر هیچ.  فکر می کنم زیبایی و خوشگلی یکی نیست. توجه به این نکته راهنمای خوبی است که مردم را می توان خوشگل کرد به هزار راه، اما زیبا نمی توان کرد. زیبایی وجودی است.

در زیبایی صورتی از بهشت هست. بی گمان. کودک زیباست. معصومیت زیباست. خوبی زیباست. کودک از خوبی چیزی نمی داند اما معصوم است. همین فراسوی نیک و بد بودن است که زیبایی بخش است. سادگی به همین سبب زیباست. کودک ساده است و کنجکاو و آسان باور می کند. آن که بی باور است و دیرباور و براساس سوءظن رفتار می کند و قضاوت می کند زیبا نیست. بی شیله پیله بودن زیباست. گوهر زیبایی است. زیباترین زنان نیز آنان اند که آسان می خندند. شادی زیباست و زیبایی بخش. شادی خوبی است.

در ادب و حکمت ایران خوبی همان زیبایی است. ادب قدیم ایران را که نگاه کنید به زیبا می گوید خوبرو. یا اصلا خوب. خوبان طراز یعنی زیبارویان شهر طراز. سالمترین زبان و سرراست ترین و انسانی ترین زبان زبانی است که رابطه مفاهیم را نشان دهد. زبانی که مقاهیم در آن آمیخته اند و روابط به نادرستی بازتابیده اند بیمار است. مثلا وقتی زیبایی و خوشگلی یکی شده باشد. زبان باید رسانا باشد. وقتی نارسا شد از زبان بودن اش چه مانده جز لقلقه ای پریشان و راهزن؟ در چنین زبانی اگر بنا به آرزوی زبان- پاک -خواهان حتی یک واژه تازی و بیگانه هم نمانده باشد باز سلامت به آن بر نمی گردد. زیرا زبان هم مقوله ای وجودی است. با ذهن زبان-ور پیوند دارد تا با واژه ها. درست مثل زیبایی که با خوبی ما پیوند دارد تا با قیچی و قلم و رنگ آرایش. و البته اکثر ناس به دنبال ظاهرند. همین است که در جستجوی خوبی به جای زیبایی خوشگلی را جستجو می کنند. خوش-گل بودن البته سهم عمومی نیست ولی زیبایی هست. اگر بدانیم. مشکل این است که ما معیارهای خود را بر جهان می افکنیم تا اینکه معیارهای جهان را کشف کنیم. وگرنه آسان می یافتیم که میل ما همیشه به زیبایی است. یعنی به خوبی. یک نگاه به آنان که برایشان حرمت و دوستی قائل ایم بیندازید. غیر ممکن است که همه آنها خوشگل و خوش قیافه باشند. رمز کار جای دیگری است. رمز تعلق و دوستی و دلنشین بودن و محبوبیت و معشوقیت. یعنی همان «آن»ی که حافظ می گوید و زیبارویان هم بدون آن ملاحتی و لطفی ندارند.  

می کوشم مرز سيبستان و زمانه را حفظ کنم اما برای تکرار اين مطلب از زمانه در اينجا بر من خرده نگيريد. زمانه مخاطبان خود را دارد و سيبستان مخاطبان خود را. دوست داشتم نظر مخاطبان سيبستانه را هم بشنوم. هر قدر فکر کردم ديدم اين مطلب بدجوری در هر دو مملکت به کار می آيد هم ارض ملکوت و هم سماء زمانه! - می گوييد نه بخوانيد و دستگيری کنيد: 

مردم غنی ترين منبع ايده ها هستند. اين را گردشی مفرح و لذت بخش در بخش وی-پاد ببين تی وی بار ديگر به من نشان داد. طنز و صراحت آنها و خلاقيت و رنگارنگی آنها پايان ناپذير است. زندگی به روايت آنها زنده ترين روايت است. رسانه عصر ما رسانه قرن بيست و يکم رسانه مردم است.

مشهور است که قرن بيستم قرن مردم بود. تلويزيون بی بی سی يک مجموعه مستند عالی با همين نام و با محوريت همين ايده ساخت که محتوای آن به صورت کتاب هم در دو جلد بزرگ منتشر شده است. اما واقعيت اين است که قرن بيستم قرن خلق بود. قرن توده بود. قرن بی شکلی و همشکلی توده بود. قرن دولت بود که هر طور می خواست به مردم شکل می داد. قرن بيستم در حقيقت قرن دولت بود. قرن پروپاگاند بود و جنگ سرد. قرن ايده های کلان و فراگير و وعده بهشت های دست نيافتنی بود.

کسی مثل همه کس

قرن بيست و يکم اما قرن مردم است به معنای فردی آن. قرن اهميت يافتن تک تک مردم. قرن ابداع بی نهايت از سوی فردهای کثير و بی شمار. قرن بهشت های کوچک است و خواستهای نزديک. قرن کشف خويشتن است. رسانه اين قرن هم رسانه ايده های بی شمار است. ايده های کوچک بی شمار. هر خواننده ای هر مخاطبی با خود ايده ای می آورد. نظام جهان دوباره مانند نظامی می شود که در آن دوبيتی های مردمی سروده می شد. ترانه های مردمی سروده می شد. دوره ای که دوبيتی مهم بود و کسی نمی پرسيد شاعرش کيست. ترانه دهان به دهان می گشت و نمی دانستی ترانه سرای اش کيست. و اگر هم می دانستی نامی بود عمومی. محمد درزی بود يا علی ماستی يا شاطر عباس. کسی مثل همه کس. کسی که می توانست حرفی بزند که حرف ما باشد. رسانه ما باشد. قرن بيست و يکم بازگشت است به اين ارتباط فراموش شده. تکنولوژی اين بار جهان را مردمی تر می کند.

پايان عصر «مديريت» رسانه ای

از آنجا که جهان کهنه تا مدتها بر جهان نو سايه می اندازد تا زمانی که اين نهال نو ستبر گردد و جای خود را باز کند بسياری کسان هنوز تا مدتها به چشم کهنه مسائل نو را قضاوت می کنند. هنوز بسيارند کسانی که فکر کنند رسانه های نو تحت سيطره فکر و دستور واحدی اداره می شوند. آنها مدل ذهنی شان دولت-مدار است. در جهان کهنه هر چه بود زير سر دولت بود و لاجرم مديران رسانه ای دانای اسرار بودند و توطئه انديش و متهم يا ستوده از جانب مخاطبان. اما رسانه نو به معنای قديم «مديريت» نمی شود. کسی نمی گويد اين بکن يا آن نکن. ايدئولوژی وجود ندارد. گزينش و شورای تيتر و تيغ سانسور نيست. مخاطب است که رسانه را می سازد. چيزی برای پنهان کردن نيست.