اين دو نقد را بر بحث "عليه استصواب" از ميان نظرات پای همان مطلب اينجا می آورم تا بعد که فرصتی دست دهد و بحث را در جهت سوالات و نظرات دوستان باز کنم. 

يک:

داريوش: می‌خواستم مطلبی در وبلاگ‌ام بنويسم، حال و حوصله‌اش را نداشتم. همين جا دو سه تا سئوال را می‌پرسم درباره‌ی يادداشتی که نوشته‌ای. گرفتيم که تمام آن‌چه می‌گويی درست باشد، حالا چه بايد کرد؟ تا اين‌جا که شده همه‌اش نفی و رد، پس بعد اثباتی ماجرا کجاست؟ اگر معين نمی‌تواند اين کارها را بکند و نبايد به او رأی داد، بايد چه کار کرد؟ به يکی ديگر از اين کانديداها بايد رأی داد؟ چرا؟ نبايد به هيچ کس رأى داد؟ چرا؟ بايد تحريم کرد انتخابات را؟ به چه دليل محکم و عقلانی و پراگماتيکی؟

خلاصه بگويم که هيچ دليل محکم و برهان قدرتمندی نمی‌بينم که با گرايشات و مطالبات فعلی نسل جوان کسی به معين رأی ندهد. جوان‌ها که دنبال سهم گرفتن از قدرت نيستند. حرف اول و آخرشان اين است که راحت بتوانند زندگی‌شان را بکنند. گزينه‌های ديگر بجز معين، بسی دل آزار و تندخو می‌نمايند. شايد من با هزار قيد و شرط و اگر و اما به معين رأی بدهم. اما دوست دارم بدانم اين همه پرسش و چالش‌گری تو با برخورد و بيان معينيان چه جايگزين و آلترناتيو عملی و مطرح شدنی را می‌تواند داشته باشد؟

گزينه‌ی رفراندوم شصت ميليونی سازگارا به نظر من ديگر گزينه‌ای شده است سست و بی‌رمق با حواشی و زوايدی که از من يکی شديداً سلب اعتماد کرده است. پس تو در مقام کسی که دل‌اش برای ايران می‌تپد، چه جايگزينی را ارايه می‌کنی؟

دو:

دوست عزيز. شايد دوری از وطن به قول طنزنويس ارجمندمان ابراهيم نبوی باعث خطای ديد شمای خوش‌فکر و متين‌نويس هستيد شده و موجبات عدم درک صحيح از شرايطِ کنونی کشور را فراهم نموده است. بدون قلم‌فرسايی سعی می‌کنم نکاتی را موجزانه و عاجزانه برای شما که برايم هم دوستِ ناديده‌ای گرامی و هم نويسنده‌ای قابل احترام هستيد يادآوری کنم.

اينطور که از نوشته‌ی شما پيداست شعارهای مطرح شده را در حد ناممکن و سنگی سنگين و نزدنی شمارده‌ايد و در بيان دلايل خويش نيز اشاره به عدم توفيق آقای خاتمی نموديد. ولی هيچ‌گاه از خود پرسيديد که ناکاميهای آقای خاتمی در مقابل اقتدارگرايان نه به خاطر مجلسِ راست‌گرای پنجم و شورای نگهبان يا کم‌اختياری رئيس جمهور که به دليل فاصله‌ی پيش‌آمده بين اصلاح‌طلبانِ آن زمان و مردم، بالاخص روشن‌فکران، دگرانديشان و دانشجويان پيش آمد؟ مگر مجلس با شخصيت‌های نظير آقايان نوری و مهاجرانی ميانه‌ی خوبی داشت که به آنان رای اعتماد داد؟ مگر شورای نگهبان موافق پذيرش اصلاح‌طلبان در مجلس ششم بود که چون دوره‌ی هفتم ناجوانمردانه ردِ صلاحيتشان نکرد؟

با اين تفاصيل اگر فرض کنيم که مردم رايی در حد آقای خاتمی به جنابِ معين بدهند، رای اعتمادِ مجلس به چهره‌های مخالف هم دور از ذهن نخواهد بود. در ثانی، از نوشته‌های شما مطمئن هستم که معتقديد در اين هشت سال قدم‌های بزرگ –هر چند ناکافی- در جهت اصلاحِ حکومت و مردم برداشته شده و اقتدارگرايان کنونی با هشت سال پيش تفاوت‌هايی هرچند اندک کرده‌اند. نيروی انتظامی آن زمان را با اکنون و نيروی فشار آن دوران را با حال مقايسه کنيد. ساختار نيروی انتظامی ديگر به گونه‌ای نيست که به سلاخی دانشجويان بی‌پناه بپردازد و سرانِ سابق گروه‌های فشار نيز به فعاليت‌های هرچند سطحی فرهنگی روی آورده‌اند و به اصطلاح متحول شده‌اند. اکنون ديگر نه نامه به رهبر گناهِ کبيره است و نه انتقاد از حکومت نشانه‌ی ارتداد و مستحقِ مرگ و شکنجه در زندان‌های مخوف وزارتِ اطلاعات. استادِ فرهيخته‌ی آزاده سعيدی سيرجانی را به خاطر بياوريد که به ددمنشانه‌ترين روش‌ها در زندان به پناهِ خدا برفت و حتی اپوزيسيون خارج از کشور هم در دفاع از او آنچنان که بايد متحد نشد. حال او را با صاحب‌دلی ديگر نظير گنجی مقايسه کنيد که نه تنها به خاطر انتقادهای تندتر و تابوشکنانه‌تر، به مرگ در گوشه‌ی سياهچال محکوم نشد که از درون زندان شجاعانه مانيفست می‌نويسد و برای عاليجنابان خط و نشان می‌کشد.

شورای نگهبان درسايه‌ی اقدامات ضد و فراقانونی به پايين‌ترين سطح مقبوليت خود حتی بين اقشارِ مذهبی رسيده است. سپاهيانِ سابق که تهديد به کودتا و تبديل کردن ايران به افغانستان می‌کردند اکنون بزک کرده و ظاهراً به قوائدِ دموکراتيکِ بازی تن داده‌اند. حکومتيانِ سابق که در طول هشت سال اصلاحات از سيستم اخراج شده‌اند به مخالفان پيوسته‌اند و گفتمان جمهوری‌خواهی قالب شده است. اپوزيسيون هيچ‌گاه چنين متحد و منسجم در مقابل حکومت قد علم نکرده است و گفتمانِ بين مخالفان از تخريب شخصيت و روا داشتن اتهام به ديگری، به عقلانيت و درک متقابل تغيير يافته است. ( به عنوانِ نمونه نظری بيفکنيد به مکاتبه‌ی استاد زرافشان با فرخ‌نگهدار يا همايش جمهوری‌خواهان)

حال با تمامِ شرايط فوق و با درنظر گرفتن افزودنِ نيروهای اپوزيسيون و دگرانديش به دولت اصلاحی، و نيز تجربه‌ای که اصلاح‌طلبان در اين هشت سال مبارزه‌ی فرسايشی گرفته‌اند، چرا بايد وعده‌های دکتر معين را سنگِ نزدنی و اميدِ کاذب انگاشت؟ بسياری از بی‌تدبيريهای گذشته در سايه‌ی عدمِ وجودِ نيروهای متفکر و نخبه صورت پذيرفت و اکنون با تکيه بر خردِ جمعی که متاسفانه شما با کم‌لطفی تلويحاً به سخره‌اش گرفتيد، می‌تواند تهديد را به فرصت بدل سازد، همانطور که در پاتکی که به سناريوی اقتدارگرايان در رابطه با صلاحيت معين زد نمود پيدا کرد.

در نوشته‌ی پيشينتان - از چندماه پيش که وبلاگتان را از طريق يادداشتِ استاد بهنود کشف کردم، مرتب نوشته‌هايتان را با علاقه دنبال می‌کنم – به درستی بر نبودِ پايگاهِ اجتماعی معين انگشت گذارده بوديد. حال آيا دور از ذهن نيست که بپنداريم دکتر معين با حرکتِ خردمندانه‌ی جديد مبنی بر شرکت دادن مغضوبانِ مطرود در رده‌های کلانِ مديريتی، به پايگاهِ اجتماعی قابل‌توجهی دست پيدا کند؟ البته گمان نکنم چنانچه اکثريتِ جامعه‌ی خاموش ما چون شما بينديشند و همواره به تخطئه‌ی آنان بپردازند چنين چيزی رخ دهد. آنگاه است که جامعه همچنان با ديدگاه دايی‌جان ناپلئونیِ استبدادپرورده، هر گونه حرکتی را مردود و بفرموده يا حداکثر بی‌حاصل می‌شمارد و اين چرخه‌ی استبداد است که مرتباً تکرار خواهد شد و قربانی خواهد گرفت.

اکبر گنجی، روزنامه نگار ايرانی که از پنج سال پيش در زندان به سر می برد، روز دوشنبه، 30 ماه مه، ظاهرا برای معالجه از زندان آزاد شده است.

از قول خانواده آقای گنجی گزارش شده است که در ساعات پس از نيمه شب گذشته، ماموران زندان بدون اطلاع قبلی، آقای گنجی را در برابر خانه وی در تهران آزاد کردند اما در مورد طول مرخصی وی توضيحی ندادند.

آقای گنجی از روز 20 ماه مه جاری دست به اعتصاب غذا زده و خواستار آن شده بود که از شرايط مشابه ساير زندانيان برخوردار باشد و به وی اجازه داده شود برای درمان بيماری مزمن آسم به بيمارستانی در خارج از زندان انتقال يابد.

در پی اعلام اعتصاب غذای آقای گنجی گزارش شد که مقامات قضايی جمهوری اسلامی موافقت کردند که در صورتی که وی اعتصاب غذای خود را خاتمه دهد با يک ماه مرخصی استعلاجی وی موافقت خواهند کرد.

آقای گنجی گفته بود که به وعده مقامات اعتماد ندارد و به اعتصاب غذای خود ادامه خواهد داد.

اعتصاب غذای آقای گنجی و بی توجهی مقامات نسبت به آن اعتراض هايی را در داخل و خارج از ايران در پی داشته است. از جمله روز شنبه اين هفته، سازمان گزارشگران بدون مرز با صدور بيانيه ای از وزيران خارجه کشورهای اتحاديه اروپا خواست از تقاضای آقای گنجی حمايت کنند.

در اين بيانيه آمده است که اتحاديه اروپا که از سال 1998 مدعی پيشبرد "گفتگوهای سازنده" با جمهوری اسلامی بوده است بايد بر مقامات اين کشور فشار بياورد تا مانع از آن شوند اين روزنامه نگار ايرانی با خطر مرگ مواجه شود.

در اين گزارش آمده است که نمی توان پذيرفت که زندانيان در ايران برای کسب ابتدايی ترين حقوق، از جمله برخورداری از درمان مناسب، نا گزير شوند به اعتصاب غذا روی آورند.

برگرفته از: بی بی سی

چند فرضيه:

- اکبر گنجی آزاد شد تا در آستانه انتخابات التهاب سياسی ايجاد نکند
- اکبر گنجی آزاد نمی شد مگر دست به نوعی اعتراض موثر و مسالمت آميز می زد
- برای مقامات آزادی/مرخصی گنجی با وجود احتمال خبرساز شدن او در انتخابات بهتر از آسيب رسيدن به او در زندان بود
- فشار سياسی مطبوعات و وبلاگ ها و محافل اروپايی و حقوق بشری، رژيم خودکشی/ خودکشانی در زندان های جمهوری اسلامی را عوض کرده است
- راست حاکم علاقه مند نيست در انتخاباتی که مساله اصلی دموکراسی و رعايت حقوق مردم است زير ذره بين قضاوت مردم به خاطر اين موضوعات قرار بگيرد
- عاليجنابان رنگارنگ ديگر در قدرتی نيستند که بتوانند حتی مخالفان صريح اللهجه خود را سرکوب کنند
- تغييرات مهمی در فضای سياسی ايران به وجود آمده که اکبر گنجی نمودار آن شده است
- اکبر گنجی در خارج از زندان نيز همچنان در خطر است

حکم منطقی:

روش گنجی به نتيجه رسيد. هواخواهان گنجی نبايد روشی که برگزيده بودند را تا اطمينان از وضع حقوقی گنجی کنار بگذارند. 

< بمب گوگلی
لطفا برای اين که همه‌ی دنيا بفهمند که از شر چه موجود خطرناکی مصون‌اند، هرچند بار که می‌توانيد روی اين واژه کليک کنيد: [Human Rights] 

خداوند به لينک‌گذاران اين واژه در وبلاگ‌ها و همه‌ی کليک‌کنندگان آزادی عطا کند. - برگرفته از خوابگرد

گفتگوی مطبوعاتی گنجی:
 اصلاحات يعنی گذار از اقتدارگرايی به دموکراسی. من خواهان جمهوری دموکراتيک هستم

برای اکبر گنجی:
آن که گفت آری آن که گفت نه

*عکس گنجی در خانه از: کسوف
گنجی يک - ... هيچ، عکس های منصور نصيری
 برای ديدن عکس های ديگر از گنجی: ايسنا

مصطفی معين با يک بيانيه دور و دراز بازگشت و نتوانست "نه" بگويد. گفته است که به "خرد جمعی" تن داده است. خواهيم ديد که اين تصميم خردمندانه ترين تصميم ممکن بوده است يا نه. ولی پيداست که حداکثر خرد سياسی اصلاح طلبان و قدرت ريسک اصلاح طلبان همين قدر است که در تصميم معين و در بيانيه او جلوه گر شده است. در باره تصميم اش حرف تازه ديگری ندارم جز همان که در يادداشت پيشين آورده ام اما بد نيست نگاهی هم به بيانيه معين بيندازيم که لابد آن هم حاصل رايزنی های بسيار و بهر تقدير نتيجه همان "خرد جمعی" است.

در بيانيه معين چه چيز تازه ای هست؟ من سه عنصر تازه در آن می يابم: لحن تند تهاجمی عليه استصوابيون+ وعده ايجاد يک دولت از دگرانديشان و مغضوبان و برکنارماندگان+ تشکيل جبهه دموکراسی و حقوق بشر. کسانی که بيانيه معين را تنظيم کرده اند بهشتی آرمانی را وعده داده اند. در دولت فرضی معين ما شورای نگهبان را ادب شده خواهيم ديد و با طرد استصواب نظام بزرگتر گزينش ها متزلزل خواهد شد؛ دولت او شاهد حضور زنان به عنوان مغضوب مهم استصوابيون و چهره هايی از ملی مذهبی ها به عنوان وزير و معاون رئيس جمهور خواهد بود و حتما راه برای ديگر مليون و دگرانديشان باز خواهد شد و در سراسر کشور مديريت های ميانی نيز از اين رخداد ميمون متاثر می شود و جمع کثيری از اهل فکر و فرهنگ و خرد مدرن وارد کار خواهند شد؛ و سرانجام ايدئولوژی استصواب (به همان شيوه ای که اکبرگنجی بتازگی در مانيفست خود توصيه می کند) سرنگون می شود و وقت آن می رسد که دموکراسی و حقوق بشر به گفتمان اصلی دولت و حاکميت تبديل شود و ناز بر فلک و فخر بر ستاره کند.

من می پرسم آيا سنگ سنگين علامت نزدن نيست؟ من البته می توانم مطمئن باشم که خود معين دست کم به حرفهايی که می زند اعتقاد داشته باشد و واقعا چنين مدينه فاضله ای را بخواهد که بسازد اما مرد سياسی برای بيانيه نوشتن و وعده دادن نيست. کسانی که تنظيم اين بيانيه را برعهده داشته اند به دقت خواسته اند به همه مطلوب های امروز در جامعه شهری ايران اشاره کنند و هيچ کس را ناراضی نگه ندارند و به هر کسی سهمی بدهند. البته تا همينجا هم خيلی بد نيست. به هر حال اين يک سند سياسی است و خوب است که امروز ايران به مرحله ای رسيده که نامزدی از نامزدهای رياست جمهوری بدون اين اتکا به نقد تهاجمی و اعتنا به حقوق مردم و نفی استصواب پدرسالاران نمی تواند اميد به حمايت مردمی وسيع داشته باشد. اما آيا همين کافی است؟ 

رای دهندگان به يک نامزد رياست جمهوری حق دارند که نخستين سوال شان در برابر برنامه ها و وعده ها و سياست های او اين باشد که برادر چگونه می خواهی اين حرفها را به جامه عمل درآوری؟ در جامعه ای که سياست فرسايشی اش در برابر اصلاح طلبی به آنجا رسيد که مجلس ششم به تحصن روی آورد و مجلس هفتم با اين وضع  اظهر من الشمس شکل گرفت و رئيس جمهور خاتمی به تدارکاتچی بودن تنزل داده شد و دانشجويانش مقابل همين اصلاح طلبان قرار گرفتند و مردمش به کسانی که به آنها اميد بسته بودند پشت کردند و دهها پرونده بی سرانجام قضايی نفس اصلاحات حکومتی را به شماره انداخته است و چندين رجل موثر سياسی را زندانی يا خانه نشين يا مهاجر و آواره کرده است و از اين دست بشمار تا ثريا، مصطفی معين با کدام پشتوانه بيانيه چاپ می کند؟ 

آيا اين اميد کاذب دادن و از همان راه رفته باز رفتن نيست؟

جناب آقای معين فراموش کرده اند که حتی اگر رئيس جمهور شوند تنفيذ حکم ايشان به دست رهبر است؟ و اگر به فرض رهبر مانند آقای خاتمی حکم ايشان را امضا کرد نمی دانند که مجلس هفتم هيچ چشم اندازی برای تصويب وزرای دگر انديش ايشان نشان نمی دهد؟ ايشان با قدرت کدام مجلس می خواهند حق استصواب را از شورای نگهبان سلب کنند؟ آيا آن خرد جمعی که ايشان بدان متکی و مباهی اند به اين نکته های ساده عملی فکر کرده و برای آن جوابی دارد؟ آيا ايشان فکر می کنند رايی که به دست آورند بيشتر از رای خاتمی معجزه می کند؟ آيا اين حداکثر گرايی ايشان زمينه عملی هم دارد؟ يا صرفا ترفندی سياسی برای حفظ آبروی مشارکت است و جمع کردن رايی که اگر چه ايشان را رئيس جمهور نمی کند دست کم متکايی می شود برای ادامه بده بستان های سياسی درون حاکميت؟

من به هيچ سند سياسی که چنين واضح زمينه های روياپردازی در خود دارد نمی توانم جز در حد تشفی خاطر صادر کنندگان آن ارجی قائل باشم. معين و معينيان فرصتی طلايی را برای بازسازی واقعيت های سياسی از دست دادند و به همين ترتيب همراهی همه کسانی را که برای بحران مشروعيت در ايران راه حلی واقعی جستجو می کنند. تنها شکست سياسی است که شايد چشم آنها را باز کند. اما در کشوری که شکست های پياپی سياستمداران چشم خرد ايشان را به واقعيت باز نمی کند حتی اين آرزو هم رويا ست. 

در وب:
عبور معين از دوم خرداد، علی اصغر سيدآبادی شامل مجموعه ای از مباحث وب نويسان در باره معين

هادی خانيکی، صاحب نظر در رسانه ها و ارتباطات، جدی ترين حرفهايی را که بتوان از زبان يک مرجع  علمی و همزمان يک مقام بلندپايه در ايران شنيد در باره وبلاگ زده است -شرح و تحليل اش بماند؛ می گويد:

 حاملان تحولات بزرگ در ايران شبكه‌‏ مجازي و به طور خاص وبلاگ‌‏ها هستند. در نتيجه مطرح شدن اينترنت را به عنوان رسانه‌‏اي حامل تحول بايد جدي گرفت. اينترنت با نگاه رسانه‌‏اي سه مرحله را پشت سر گذاشته است. مرحله سوم اينترنت با همه گير شدن و مردمي شدن اينترنت رخ داد؛ لايه‌‏هاي مختلف فكري و اجتماعي در اينترنت حضور يافتند و بسياري از پيام هاي اجتماعي از طريق اينترنت منتقل شد.

‌‏از ويژگي وبلاگ هاي ايراني اين است كه جايگزين پيام هاي انباشته شده و سركوب شده هستند. در نتيجه وبلاگ ايراني حامل پيام مطبوعات محدود شده و منتشر نشده و توقيف شده نيز هست. وبلاگي شدن فرهنگ از ويژگي هاي جامعه امروز ماست. يعني دامنه آن از وبلاگ نويسي فراتر رفته است. وبلاگي شدن فرهنگ چيزي شبيه گفتمان‌‏هاي رمان گونه اي است كه "باختين" از آن ياد مي كند. وبلاگي شدن فرهنگ مي تواند عنوان مستقلي براي تحقيقات آكادميك باشد كه چگونه وبلاگ بر حوزه فن و فناوري و مباحث جدي غير روزمره اثر مي گذارد. پيدايش وبلاگ‌‏ها و نيز زبان وبلاگ نويسي يك پديده جديد در فرهنگ ماست.

نقل شد از ايلنا (با اندک ويرايش- می دانيد که خبرنويسی بعضی از خبرگزاری ها چگونه است!) به راهنمايی دات که به اين مطلب لينک داده بود.

تب انقلاب و تغيير دوباره منطقه ما را فراگرفته است. تب دهه 70 ميلادی به ظهور انقلاب اسلامی ايران و تغيير رژيم افغانستان و تغيير نام جمهوری پاکستان انجاميد و بعد در دهه 80 دنيايی که تب 70 را به وجود آورده بود عوض شد و شوروی فروپاشيد و آسيای ميانه و قفقاز و ديگر جمهوری های بلوک شرق در صحنه سياست جهانی ظهور کردند. تغييرات پس از 11 سپتامبر به تاسيس جهان تازه  و تب تازه ای انجاميده است. از عراق تا فلسطين و از ايران تا اوکراين و قرقيزستان. حوادث انديجان مدل قرقيزستان را تعقيب می کرد اما موفق نبود. دلايل متعددی دارد که هم به ساختار متفاوت رژيم کريموف مربوط می شود و هم به ساختار اجتماعی و فرهنگی فرغانه -دره ای که بين سه کشور تقسيم شده است. شهزاده در وبلاگ سمرقند به نکاتی از ويژگی های کشورش ازبکستان پرداخته تا بگويد چرا انقلاب عمومی در ازبکستان صورت نمی گيرد و بارنت روبين در تحليل شورش انديجان و قره سو مطلبی در هرالد تريبيون نوشته تا بگويد چرا اين انقلاب در سطح محلی صورت گرفت. هر دو را در اينجا لينک نگاری می کنم و فکر می کنم سوالهای مشابهی را می توان در باره ايران پرسيد. چنانکه می توان از تشابه و اختلاف دو تب تغيير در دهه 70 و دهه کنونی سوال کرد:

سیاست کریموف همیشه از سیاست کشورهای دیگر آسیای میانه فرق داشته است. درک کریموف از سیاست و از اداره ی دولت بسیار به سیاست سال های قبل از استقلالیت این کشور شباهت دارد. و مردم ازبکستان نیز در طی سزده سال به این روش جدید عادت کرده اند و یا هنوز با همان درک سیاست قدیمی خود به سر می برند. نظر به دیگر کشورهای آسیای میانه ازبکستان گویا پیشرفته تر است و سطح زندگی بالاتر دارد، اما فقط در ظاهر چونین است. برای کسی که در ازبکستان زسته باشد و سفری چند به این و آن کشور دیگر اسیای کرده باشد این دیگرگونگی واضح دیده می شود.

نمی خواهم درازگویی کنم، همین چند نکته را می خواهم بیارم که چی چیزها در ما ازبکستانی ها هست که در دیگر مردم آسیای نیست.

ا. در ازبکستان هیچ گونه روابطی  بین مردمان گوناگون-نژاد دیده نمی شود، که با این طریق زنجیره ای آگاهی قوم های مختلیف در این کشور به وجود آید.

ب. ما عقیب مانده ترین مطبوعات داخلی را داریم که با این دلیل بسیار کم کسانی پیدا می شوند که روزنامه و مجله را با اشتیاق دونبال کنند، به استثنای کسانی که خود دست در این کار باشند و یا از این طریق نانی به دست آرند.

پ. ما کمترین تعداد روزنامه و یا مجله ی خصوصی در میان کشور های دیگر آسیایی داریم و کمترین تعداد نشر کتوب در سال (ادامه مطلب را در سمرقند بخوانيد).

به نظر بارنت روبين، حوادث انديجان ناشی از نگرانی تاشکند است از اين موضوع که رشد تجارت مرزی نوعی فضای استقلالی در اين شهر نزديک به مرز ايجاد کرده است.

در حوادث شهر مرزی قره سو اين مشکل بروز روشنی پيدا کرد. آغازگر اين حوادث درخواست مردم از حاکم برای باز کردن پل مرزی با قرقيزستان بود. چنانکه شورشيان هم وقتی شهر را به تصرف درآوردند به احيای پل مرزی پرداختند و قول دادند که بازار مرزی را مجددا راه اندازی کنند.

برای مردم فرغانه که منطقه شان بين سه کشور تقسيم شده استقلال کشورها بعد از فروپاشی شوروی موجب تنگی فضای تجارت و معيشت شده است و مبادلات بازرگانی مرزی با مردم همزبان و گاه هم-فاميل بسيار مهم تلقی می شود.

اما کشورهای سه گانه در عوض مرز را مين گذاری کرده اند که مرگ بسياری از مردم را در پی داشته است. (ادامه بررسی بارنت روبين را در اينجا بخوانيد)