شعر فارسی بسياری از جنبه های حيات اجتماعی ايرانيان را در خود حفظ کرده است هر چند که تا کنون اين جنبه ها کمتر کاويده شده است.

شايد تسلط استعاره بر شعر عاملی برای توجه کمتر به آن در شناخت تاريخی بوده است زيرا چنين شناختی بايد واقعگرايانه باشد و از استعاره دوری گزيند. کارکرد اصلی شعر به هر روی سيراب کردن ذوق هنری است. اما به دليل آنکه شعر از سندهای تاريخی زبان است هميشه می تواند به عنوان سند تاريخ اجتماعی مردمان همزبان نيز به کار گرفته شود.

پرسش آغازين من در تاريخ ايرانی گل آن بود که وقتی حافظ می گويد: "وظيفه گر برسد مصرفش گل است و نبيذ"، می توان آن را به اين معنا گرفت که حافظ علاوه بر شراب خريدن با مستمری ماهانه خود گل هم "می خريده" است؟ ظاهرا اينطور است. اما اگر گل را می خريده اند پس کسانی هم گل فروشی می کرده اند و جايی هم برای فروختن گل بوده است. اگر اينطور باشد پس گل فروشی يک شغل قديمی است با سابقه کهن. اما چقدر کهن؟ و آيا ما هيچ از آيين های اين "کار" می دانيم؟ آيا شعر فارسی که به يک معنا سرزمين گل است هيچ چيزی از کار وبار گل به ما می گويد؟

پيدا کردن شعری از کسايی مروزی (قرن چهارم) - که مانند شاعران همعصر خود بسيار به گلهای گوناگون ارادت دارد- چندان مشکل نبود:

گل نعمتی است هديه فرستاده از بهشت
مردم کريم تر شود اندر نعيم گل
ای گلفروش گل چه فروشی برای سيم
وز گل عزيزتر چه ستانی به جای گل؟

ديدن اين شعر کافی است که تاريخ گلفروشی را در سرزمين ادب فارسی دست کم به هزار سال گسترش دهد. اما در فاصله اين سند هزار ساله از وجود گلفروشان تا روزگار ما، آنچه ما از طريق شعر فارسی در باره تاريخ گل و کار و بارش می دانيم چندان زياد نيست.

از آنجا که به سندی برنخورده ام که از دکانهای گل فروشی ياد کند ناچار بايد راههای ديگری برای انتقال گل از باغ به دست دوستداران گل وجود می داشته است. در تاجيکستان هنوز گل فروختن بر طبق و صفه انجام می شود. دکان گل معنا ندارد! گل ثروتی است که دزد نمی برد و کالايی است که تازه اش ارزش دارد. ولی هر چه بوده برای فروش گل دست کم در شماری از شهرها بازار و راسته خاص گلفروشان وجود داشته و اين را از اشاره سيف فرغانی می توان دانست که خود نيز از مردم آسيای ميانه بوده است:
ای کوی تو ز رويت بازار گلفروشان
ما بلبلان مستيم از بهر گل خروشان
که چه بسا بيشتر دارای بساط گل بوده است تا دکان گل. با اينهمه بخش مهمی از گلفروشی را نيز دخترکان روستايی بر سر راهها انجام می داده اند. و حتما با سبدی از گل در دست يا طبقی از گل بر سر يا در کنار. در تمام آسيای ميانه هنوز زنان و دختران فروشندگان محصولات باغی خود در راهها و جاده ها هستند. در ايران و افغانستان هم نمونه دارد. شهريار از اين رسم در روزگار ما چنين ياد می کند:
ای گل فروش دختر زيبا که می زنی
هر دم چو بلبلان بهاری صلای گل

و البته گل به قيمت بوده و گاه نرخ آن بالا و پايين هم می شده است:
نرخ گل و گلشکر شکسته
زان چهره خوب و لعل دلجوی- سعدی

گلگشتی در شعر فارسی نکته های ديگری از کار وبار گل و شخصيت والامقام آن را نشان می دهد.

اگر به دنباله اين بحث علاقه منديد متن کامل را در "ورقی چند از تاريخ گل" ببينيد. اگر هم بيتی شاهدی داريد که بحث را تکميل يا تصحيح می کند دريغ نکنيد و يادآوری کنيد. اگر فرصتی بود دوست می دارم در باره تاريخ عشرت و نشاط و طرب نيز شواهدی از متون ارائه کنم. حوصله شما بيشتر باشد می توانيد شما دست به کار شويد. ادب فارسی پر از گوهرهای پنهان است.