مهدی خلجی با نگاهی يکجانبه  و شناختی توريستی از اروپا به بحثی دراز در نقد حرفهای من پرداخته است اندر باب ضدمقدس، تلويزيون و ترور. به نظر من با نگاه توريستی او که بر سطح و ظاهر فرهنگ اروپا می لغزد به هيچ شناخت قابل اعتماد و اتکايی در باره غرب نمی توان رسيد. من به تفاوت نظر او احترام می گذارم ولی نمی توانم برای نظر او تا زمانی که يکجانبه است و بر سطح می لغزد وزنی قائل باشم. آنچه او می گويد در دسترس هست آن را بخوانيد و با اين حرفهای سينا که در هلند می زيد و پای مطلب او نوشته است مقايسه کنيد تا ميزان مهمان نوازی هلندی ها را بسنجيد:

مهاجرنوازی هلندی

قطعا کشتن يک فيلمساز يا منتقد به هر بهانه ای، وحشيانه است و مايه شرمساری عاملان آن. مايه شرمساری اسلامگرايان افراطی و مروجان بنيادگرايی هم خواهد بود. اما چرا بايد تاوانش را به گردن همه مسلمانان و حتی همه مردمان کشورهای اسلامی گذاشت؟ آيا آتش زدن دبستانهای اسلامی در هلند، مايه شرمساری همه مسيحيان است؟ آيا گناهش را بايد به پای همه هلندی ها حتی مخالفان خشونت و طرفداران مدارا گذاشت يا تنها به پای کسانی که آتش جدايی و نفرت را می افروزند؟

دو سال پيش، هنگام ترور پيم فورتين به دست يک جوان هلندی (حامی تندرو حيوانات و محيط زيست)، هواداران فورتين، احزاب دست چپی را برای نقد عقايد افراطی و فاشيستی او مقصر دانستند چرا که اين نقدها را «تحريک کننده» ترور تلقی می کردند. آيا با همين منطق نمی توان سخنان بسيار گزنده تر کسانی چون وان گوگ، حرسی علی، لئون دووينتر، ريتا فردونک و ... را «تحريک کننده» آتش سوزی در مراکز اسلامی (از جمله دبستان های مسلمانان) دانست؟

در نگاه رسانه های اروپايی هم، اخبار و نظرات تندروهای اسلامی بسيار بيشتر از تلاش نوانديشان مسلمان بازتاب دارد. البته اين را ناشی از توطئه نمی دانم. ماهيت رسانه ها چنين ايجاب می کند. از يک سو، تصوير تندروهای بنيادگرا، برای مخاطب آشناتر و پذيرفتنی تر است و از سوی ديگر ارزش خبری يک آتش سوزی يا حمله انتحاری هزار بار بالاتر از سخنرانی يک روحانی مسالمت جوست.

گذشته از اين، برخورد امروز اروپا با اسلام و مسلمانان، بيش از آنکه برخورد با دين و مذهب باشد، رويارويی با يک قوميت است و همين نکته در ديدگاه های راست گرايان اروپايی به نوعی قوم ستيزی شبيه می شود که يادآور سالهای دهه سی ميلادی است. به عنوان يک نشانه؛ هرگز فرزند خانواده ای مسيحی را که خود فاقد علائق مذهبی باشد، به حکم زادگاه يا خانواده اش کاتوليک يا پروتستان نمی خوانيم و او را «بی مذهب» تلقی می کنيم. اما تقريبا هر مسلمان زاده ای، حتی اگر معتقد به اسلام نباشد يا آشکارا آن را به نقد بگيرد، با لفظ «مسلمان» خوانده می شود. حتی خانم اعيان حرسی علی، نويسنده فيلم تئو وان گوگ را مسلمان معرفی می کنند، تنها به اين اعتبار که زمانی مسلمان يا مسلمان زاده بوده است. چرا که اينجا اسلام نه يک دين، بلکه هويتی قومی (گيرم فراقومی و دربرگيرنده اقوام بی شمار) تلقی می شود.

تصور می کنم همانگونه که ترور وحشيانه وان گوگ، سبب شد تا فيلم و انديشه او شهرتی بسيار بيشتر بيابد و حاصلش بالمآل خلاف نيت عاملان ترور بود، افراط گرايی احزاب دست راستی در اروپا نيز که نگاهی فاشيستی به مهاجران (بخصوص مهاجران مسلمان) دارند، نهايتا يارگيری را برای تروريستهای تندرو آسانتر می کند.

شخصا ترور وان گوگ را همچون حادثه يازدهم سپتامبر و نمونه های بی شمار ديگر از خشونت دولتی يا غير دولتی که از اسلام گرايان تندرو سر می زند، محکوم می دانم. ولی اطمينانی ندارم که اين محکوميت دردی را دوا کند؛ شکافی را در جامعه بحران زده هلند بپوشاند، دستی را از آتش زدن کليسايی بازدارد، از مدارای اروپا باحاکمان تندروی خاورميانه (پشتيبانان ثروتمند بنيادگرايی) بکاهد يا حتی خاطرم را آسوده کند تا اگر شب از خانه بيرون رفتم، با ديدن چهار جوان هلندی نترسم که مبادا موی سياهم من را قربانی آسان خشم و کينه و نفرتشان بسازد؛ نفرتی که نه صرفا از سر نقد فرهنگ اسلام و شرق بلکه بيشتر در پی رکود اقتصادی و رشد بيکاری پديد آمده و در چهره مهاجران به دنبال بلاگردان می گردد.

قبح رويدادی چنين، که کمتر کسی در قبيح بودنش شک دارد، اما نبايد سبب شود تا چشم را بر مجموعه حوادثی که به شليک گلوله و ضربت چاقو انجاميد ببنديم. دست کم اگر می خواهيم که در فرداهايمان کمتر صدای گلوله بشنويم و زخم چاقو ببينيم. بحث بر سر رشد افراط گرايی و عدم تحمل در جوامع اروپايی است و خاطرات اروپای دهه سی، نشانمان می دهد که اين افراط گرايی تا کجا می تواند بالا بگيرد. -سينا مطلبی

ديدن هر دو روی سکه

در يکجانبگی نظرات مهدی بسياری از خوانندگانش نوشته اند من يکبار ديگر بر آن تاکيد می کنم با اين قول از يکی ديگر از خوانندگان او:

قتل ون گوگ وحشتناک، باربریک، و جنایتکارانه است و باید از آن بیزاری جست. همچنین است آتش زدن مساجد و کشتن مسلمانان. چه خوب بود جناب خلجی که اهل منطق و فلسفه اند، آن روی سکه را نیز بررسی و خاستگاه ایدوئولوژیک آنرا تشریح و تبیین میفرمودند. -فريبرز

و من هم می افزايم که يک نشان واضح يکجانبه نگری او آن است که مهاجران را سر سفره يا به قول خودش خوان گسترده کشورهای غربی در مهمانی می بيند. اين کمال بی انصافی است. مهاجران اينجا به مهمانی نيامده اند و کسی هم برای آنها سفره نينداخته است. آنها نياز جوامع غربی را تامين کرده و می کنند و در بدترين شرايط به سر می برند. مهاجران حاشيه نشين های اروپايند و شهروندان درجه دوم آن. بسياری از آنها نيز به دليل روابط استعماری اروپا با کشورهای آنان پايشان به اينجا رسيده است. بسياری خاستگاه بردگی دارند. بسياری هم مثل ترک ها و هندی و پاکستانی ها و چينی ها نيروی کار اروپا بوده اند و اغلب مواقع در گتوهای خود زندانی اند. حاشيه پاريس که دست کم بايد برای دوست ما آشنا باشد.

شهرآشوبی راه نقد اجتماعی نيست

ديگر اينکه از من پرسيده است داستان خشونت با زنان را در جوامع اسلامی باور دارم يا نه. من البته اين خشونت را می شناسم ولی اولا نحوه بحث من از آن تنها ذيل حقوق بشر قرار نمی گيرد و بر مبانی ديگری هم استوار است و ثانيا فکر نمی کنم از نظر منطقی قابل قبول باشد که هر کس در باب خشونت حرف زد هر بی ربط و ياوه ای هم گفت و ساخت پذيرفتنی باشد چون مثلا نيت اش خير بوده است. کار ون گوک کاری فرصت طلبانه است که هيچ ربطی به دفاع از حقوق زن ندارد چنانکه به آستانه های نقد از اسلام و مسلمانان هم نزديک نمی شود چون آن را نمی شناسد. بسيار کسان بسيار محکم تر و مستدل تر و موثرتر از ون گوک در اين باب حرف زده اند و يکبار هم نه تهديد شده اند و نه تحريک کرده اند. من هر شهرآشوبی را منتقد نمی شمارم و اصولا شهر آشوبی را راه کار نقد اجتماعی نمی دانم. نقد تا در مخاطب نفوذ نکند راه به جايی نمی برد. ون گوک و همکارش ممکن است نفرت خود از برخی رفتارها در جوامع اسلامی را نشان داده باشند ولی کار آنها هرگز نقد نيست. و اين دست من نيست که نفرت نفرت توليد می کند. من برای هر دو طرف اين نفرت متاسفم.